اهمیت کوهنوردی خلاقانه و اکو توریسم

از آنجا که در جامعه ای زندگی میکنیم که میتوان از آن به عنوان جامعه مصرف گرا نام برد و نسبت به هر آنچه در داخل تولید میکنیم بی اعتماد و بدبین هستیم ٬ بدیهی است این تفکر در میان کوهنوردان ما نیز به وجود می آید که این کوهها دیگر ما را به خود جذب نمی کنند و درست در اینجاست که فکر صعود به قله های پر برف خارج از کشور٬ یک لحظه هم راحتمان نمی گذارد. انگار هدف ما به عنوان کوهنورد جز این نیست که صعودهای خارجی خود را استمرار ببخشیم و حتی از یکدیگر پیشی بگیریم و در این میان گوشه چشمی نیز به چومولونگمای(اورست) دلربا و دیگر ۸۰۰۰ متری های مدهوش کننده داشته باشیم .

درست زمانیکه تصمیم میگیریم به این تفکر خود جامه عمل بپوشانیم ٬ پس از محاسبه ی هزینه ها به ارقامی میرسیم که دهها برابر بیشتر از آن است که خواسته باشیم ارتفاع قله های فوق را به سانتی متر بیان کنیم.

چاره ای باقی نمی ماند الااینکه حسرت بخوریم که چرا نمیتوانیم این الهه های زیبا و سرد را از نزدیک مشاهد کنیم . بگذریم که بسیاری نیز بر این باورند که کعبه آمال کوهنوردان هیمالیاست اما فراموش نکنیم که نه تنها تحقق هیمالیا نوردی برای تیم ملی به عنوان نماینده بین المللی کشور شایسته و با اهمیت است٬ بلکه برنامه ریزیهای فدراسیون نیز باید به این سمت متمرکز شود . اما هدف وجایگاه ما به عنوان کوهنورد صرفا در هیمالیا نوردی خلاصه نمیشود.

هیمالیانوردی و صعودهای برون مرزی یک روی سکه کوهنوردی ماست اما روی دیگر این سکه کدام است؟

قریب به نهصد هزار کیلومتر مربع از مصاحت تقریبی یک میلیون و ششصد هزار کیلومتر مربعی ایران را کوه تشکیل داده است یعنی بیش از ۴/۵۵ درصد از وسعت کشور را مناطق کوهستانی در بر گرفته است. از نقطه نظر آب و هوایی در هر ناحیه از کشورمان فصول متفاوتی به صورت همزمان وجود دارد که ایران را به صورت کشوری چهار فصل در آورده است. از نظر گونه های گیاهی بیش از ۸۰۰۰ گونه گیاهی با رویش طبیعی و خودرو در ایران وجود دارد که ۱۷۰۰ گونه آن انحصاری است.

از نظر جانوری نیز به عنوان مثال ۲۶ گونه از ۱۶۴ گونه خزندگان در ایران انحصاری میباشد نسل یوز پلنگ آسیایی در آسیا منقرض شده است در حالیکه حدود ۵۰ قلاده از این یوز در ایران و در دو استان سمنان و یزد به بقای خود ادامه میدهند.

موارد فوق ما را بر می انگیزاند تا نگرشی متفاوت به کوههای سرزمین ایران که بیشتر خاک آن را پوشانده اند داشته باشیم و از اکوسیستم و گونه های گیاهی و جانوری آن حمایت کنیم.

لزوم توجه و شناسایی کوههای داخل ایران زمانی بیشتر میشود که به این موضوع نیز توجه کنیم که از بین حدود ۶۰۰ قله بالای ۴۰۰۰ متر کشورمان تاکنون تنها حدود ۲۰۰ قله آن صعود شده و همچنین فقط حدود ۵۰۰۰ قله از ۱۵۰۰۰ قله با ارتفاع بین ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر صعود گردیده  و کوهنوردان بسیاری نیز از صعود به این قلل به زعم خود کم ارتفاع٬ احتراز می جویند.

صعود مداوم این گونه کوهنوردان بر روی قلل مهم کشور نوعی در جا زدن قلمداد میشود.نمیخواهیم باور کنیم که اینگونه کوهنوردی فقط گاه و بیگاه نیاز شخصی ما را برآورده می کند و هیچ دستاورد ملی و جهانی بر آن مترتب نیست. در این نوع کوهنوردی چون به دور از خلاقیت و شور و شوق نوآورانه  صورت میگیرد٬ از آن احساس متعالی و ناب و سر شار خبری نیست و گذشت زمان عملا ضمن قرار دادن کوهنورد در سطحی از توانایی جسمی و روحی باعث می شود تا وی تعامل و همگرایی مناسبی با گروه نداشته در اثر تکرار برنامه دچار فرسودگی گردد. متعاقب آن ممکن است فرد از گروه جدا شده و دست صعود متهورانه تری بزند که اینگونه صعودها نیز بر اثر نداشتن پشتوانه مناسب از ارزش چندانی بر خوردار نخواهد بود . به این سوال میرسیم که پس چه باید کرد؟؟ 

ما دائما از گوشه و کنار میشنویم یک گروه به آرارات، مون بلان، کلیمانجارو، یا فوجی یاما صعود کرده است. ضمن احترام به این گونه صعودها باید گفت این برنامه ها عموما بر روی مسیر های عمومی و با صرف هزینه های زیاد صورت میگیرد در حالیکه میتوان با هزینه بسیار کمتر بسیاری از قلل ناشناخته یا مسیرهای کمتر صعود شده را برنامه ریزی و اجرا کرد. دیواره کوه برفخانه طزرجان در استان یزد به صورت یکدست وبکر به طول حدود 350 متر ، دست نخورده تا قله ی 4000 متری کوه کشیده شده است. کرده های مختلف سنگنوردی همه ساله عازم علم کوه میشوند بی آنکه یکبار شانس خود را بر روی دیواره این کوه عظیم و پهن امتحان کنند. از این که بگذریم ما هیچ کاری در داخل و در ارتباط با کوهنوردی جز نگاه منفعلانه به بیرون صورت نمیدهیم. عکاسی طبیعت یکی از رشته های مرتبط با کوهنوردی است. شناسایی گونه های گیاهی و جانوری ، تهیه نقشه ، گزارش و کروکی از مسیر نیز از این جمله اند. فرهنگ مصرفی ما را وادار میکند منتظر بنشینیم تا دیگران عکسهای کوه ما را به ما نشان بدهند. نقشه و کروکی مسیر و شناسایی انواع گونه ها را نیز به عهده آنها میگذاریم. به راحتی می گذاریم هر نهاد رسمی و غیررسمی کوهها را بدون توجه به زیست بوم وکارشناسی مناسب بتراشد وطبیعت رانا متوازن کند و ما غافل از نقش مستقیم خود ، رسیدگی را به ادارات مربوطه موکول میکنیم.

سالها پیش کوهروهای کم تعداد اگر زباله های خود را در کوه رها میکردند، شاخه درختان را برای روشن کردن آتش می شکستند و یا سنگ بزرگی را به طرف پایین سرازیر میکردند، شاید کسی آسیبی نمی دید و مشکل زیست محیطی چندانی ایجاد نمی کرد. اما امروز یک بطری رها شده در کوهی چون دماوند نگاههای زیادی را می آزارد و اگر اینکار ، شکستن شاخه های درختان کوهستانی و ... توسط هر گروهی که صعود میکند انجام گیرد فاجعه به بار می آید.

اگر در برنامه های کوهنوردی موفق باشیم تنها یک بخش از کار را به پایان رسانده ایم در صورتی که کوهنورد جدای از ورزش می بایست مسائل زیست محیطی را نیز در نظر داشته باشد.

بنابر این به این نکته مو شکافانه میرسیم که نداشتن نگاهی هدفمند در درون و لحاظ نکردن تمام مولفه های ورزش کوهنوردی در محیط طبیعی خود و عدم چارچوب و بینش فرهنگی عمل گرا و فرهنگ ساز همچنین چشم پوشی از مدرنیزاسیون و فناوری، مارا از آنچه داریم دور و دورتر میسازد. بدیهی است در حالت اخیر هیچ چشم داشتی از جامعه نمی توان داشت چرا که برآیند ما و افکارمان جامعه را شکل میدهد.

جاذبه های توریستی و طبیعی ایران اهمیت اکوتوریسم را به عنوان پرطرفدارترین شاخه جذب توریسم دو چندان میکند. فدراسیون کوهنوردی به عنوان نهاد رسمی و متولی کوهنوردی میتواند در این رابطه نقش متمایزی داشته باشد. تشکیل کمیته ای با عنوان " اکو توریسم " با هدف تشویق کوهنوردان برای معرفی جاذبه های توریستی به صورت کتاب ، عکس ، گزارش و نقشه جامع در حال حاضر نیاز کوهنوردی ماست. همچنین صعود برای شناسایی قله ها ، صعود از مسیر های جدید و معرفی زیست گاهها و... میتواند از سوی فدراسیون در راستای رشد صنعت اکوتوریسم یاری دهنده باشد.

                                                                                       محمد کمالی اردکانی

                                                                              عضو گروه کوهنوردی سیمرغ اردکان 

منابع:

1- ریاضی، برهان، 1384، منابع ژنتیکی و عوامل تهدید کننده در کوهستانهای ایران، فصلنامه داخلی محیط کوهستان شماره1

2- علی مقیم ، سلیم شالوم،1381، چاپ پنجم،راهنمای صعود به قله های ایران، کتاب همراه

3- جلال فروزان، مجید بنی هاشمی،1378، چگونه دماوند دوبار در یک روز صعود شد،فصلنامه کوه، شماره 16